ريچارد رورتي فيلسوف بزرگ و مدافع و تبيين کننده پراگماتيسم در گذشت. مي‌دانم خيلي اشکال دارد که ما در هنگام مرگ کسي يادمان مي‌افتد که چند خطي برايش و براي انديشه‌اش بنويسيم. اما هر چه با خودم کلنجار مي‌روم نمي‌توانم درباره رورتي ننويسم، چرا که تاثيرش در جنگ فکري- فلسفي درونيم انکار ناپذير است.

جمله معروف رورتي در دفاع از دموكراسي « آزادی را پاس بدار، حقيقت هم هواي خودش را خواهد داشت.»

(Take Care of Freedom and Truth Will Take Care of itself) و اينکه مي‌گويد در جوامع غيرديكتاتوري حقايق يا واقعيات به اين ترتيب تثبيت مي‌شوند كه عقايد افراد فرصت برخورد و وفق پيدا كردن با هم را پيدا مي‌كنند و حقيقت يا واقعيت سياسي و اجتماعي چيزي جز همين توافق نيست و به عكس در جوامع ديكتاتوري در يافتن اينكه حقيقت يا واقعيت چيست بسيار دشوار و در اكثر موارد حتي ناممكن است، چون در چنين جوامعي توافق ديگر نشانه‌اي از حقيقت نيست، چون در واقع اصلا توافقي در كار نيست، بلكه زور گفتن از يك سو و گردن نهادن از سوي ديگر است. بحث‌هاي بسياري بر انگيخت و به تفکر به دنبال دموکراسي و ليبرال ما در دوران اصلاحات پس از دوم خرداد و مجادلات ذهني ما خيلي کمک کرد و تاثير گذاشت.

ريچارد رورتى از بارآورترين و بحث‏انگيزترين «انديشه‏گران زمانه‏ى ما» بود. بارآورى او از بابت آثار بنيان‏ستيزى است كه در طول دو دهه‏ى شصت و هفتاد در باب «فلسفه‏ى تحليلى» پديد آورده، بردبارانه و به‏دقت راه خود را به‏سوى «فلسفه‏ى پسا – تحليلى» و به‏موازات آن «مصلحت‏باورى نوين» (نو – پراگماتيسم) گشوده، حاصل اين همه را مى‏توان در عمده‏ترين اثر او در اين دوره، و يكى از مهم‏ترين آثار فلسفى در نيمه‏ى دوم قرن بيستم در آمريكا، «فلسفه و آينه‏ى طبيعت» (1979) ملاحظه كرد. با اين حال، رورتى از معدود فيلسوفان آمريكايى بود كه، در عين كوشش براى پى‏گيرى فلسفه‏ى آنگلو – ساكسونى، به‏ويژه آثار فيلسوفان آمريكايى، از جيمز و ديويى گرفته تا كواين و ديويدسون، به كاوش در فلسفه‏ى اروپاى قاره‏يى پرداخته و همسخن نيچه، هايدگر، ويتگنشتاين، دريدا، و ديگران شده – اين تأثيرپذيرى و تعامل فكرى تقريباً در تمام آثار او، از نخستين اثر مشهورش «چرخش زبان‏شناختى» (1967) گرفته تا واپسين اثر منتشرشده‏ى او به‏همراه واتيمو («آينده‏ى دين» 2006)، نمودى نازدودنى دارد.
امروزه، تأثيرگذارى رورتى در فلسفه‏ى تحليلى و ارزش و اهميت آثار او در اين عرصه كم‏تر جاى بحث دارد. در واقع، بحث‏انگيزى او بيش‏تر از بابت آثارى است كه از دهه‏ى هشتاد به اين سو، با پرداختن به مناسبات ميان سياست، فرهنگ، و جامعه و نسبت فلسفه با اين سه – از همه مهم‏تر در كتاب “پيشامد، بازى، و همبستگى” و همچنين در “فلسفه و اميد اجتماعى” (2000) – پديد آورده. در واقع، آثار سه دهه‏ى اخير رورتى است كه براى او به‏عنوان يك فيلسوف “ليبرال – بورژوا”، به‏تعبير خاص خود، و يك نظريه‏پرداز “پسا – مدرنيست” و بل‏كه مبلغ رويكرد “پسا – فلسفى”، به‏تعبير غالب منتقدان، بدنامى و بلندآوازگى به‏سزايى به ارمغان آورده.
از اين منظر، اكنون، به نظر مى‏رسد كه رورتى در آثار اين سه دهه سراسر درگير پيشبرد پروژه‏يى در مسير يك اوتوپياى ليبرالى و پسا – متافيزيكى (در ستايش از “تاريخ‏نگرى”، “نام‏انگارى”، و «بازى‏باورى”، و در ستيز با “بنيان‏باورى”، “ماهيت‏باورى”، و “متافيزيك‏باورى”) بوده، بنابراين شگفتى ندارد كه هم از سوى مدافعان سنتى و راست‏گراى مدرنيته و هم از سوى مبلغان اكنون چپ‏گراى پسا – مدرنيته مورد حمله قرار گرفته – از يك سو به سست كردن مبانى فلسفى مدرنيته و از سوى ديگر به قوم‏گرايى ارتجاعى متهم مى‏شود. با اين همه، رورتى ابايى از ادامه‏ى كوشش‏هاى خود هم براى ارزيابى‏هاى انتقادى از ميراث مدرنيته و متفكران عصر روشنگرى و هم براى تأمل بر تجربه‏ى تاريخى غرب و توجيه ارزش‏هاى دموكراسى به‏عنوان كارآمدترين شكل اداره‏ى اجتماعات انسانى، نداشت. پى‏آمد اين تلاش مضاعف هم طبعاً توجه به مسائل و معضلاتى است (از جمله، دموكراسى در روند جهانى شدن، حقوق بشر، تماس‏ها/ تقابل‏هاى فرهنگى در عصر ارتباطات، حقوق اقليت‏ها، تروريسم جهانى) كه اكنون گريبان دنياى غربى و دنياى در حال توسعه را گرفته است.

منابع:

1 Rorty Richard, Take Care of Freedom and Truth Will Take Care of itself: Interviews with Richard Rorty. Stanford UP, Stanford: 2006.

2. Rorty Richard, Contingency, Irony, and Solidarity. Cambridge UP, Cambridge: 1989.

3. ريچارد رورتي ،پراگماتيسم معرفت‌شناسانه